موسسه عصر دانش و حافظه - تخصص در آموزش، یاددهی، یادگیری

0
سبد خرید شما خالی است

بازده‌های یادگیری از نظر گانیه مقاله جامع و کامل

تقسیم بندی از حوزه‌های یادگیری گانیه

تقسیم‌بندی حوزه‌های یادگیری از جمله مهم‌ترین بخش‌های علوم یادگیری و تربیتی می‌باشد. ما در موسسه عصر دانش و حافظه تلاش کردیم به این علت که بسیاری از افراد در این تقسیم‌بندی ها و مفاهیم دچار مشکل می‌شوند، معروف‌ترین نظریه را در حوزه یادگیری  به زبان ساده برای شما مطرح کنیم. در این مقاله آقای دکتر جلیل پاکدامن تلاش کرده‌اند تا نظریه یادگیری گانیه یا همان بازده‌های یادگیری گانیه را به همراه مثال‌های ساده و قابل فهم برای شما بیان کنند.

تقسیم بندی خوزه های یادگیری گانیه

گانیه بازده­‌های یادگیری را به پنج قسمت اصلی تقسیم می‌­کند. نمودار زیر این تقسیم­‌بندی را به نمایش می‌­گذارد و در ادامه توضیحات مربوط به هرکدام از آن‌ها را به همراه مثال خواهیم آورد.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

در ادامه هر یک از این موارد را به صورت مجزا و کامل توضیح می‌­دهیم.

مهارت‌های ذهنی:

مهارت‌های ذهنی به نحوه استفاده از نمادها اشاره می­کند. مثل جمله‌سازی ، استفاده از فرمول‌ها در حل مسائل و شناسایی مفاهیم.

این مهارت‌ها به 5 دسته تقسیم می­‌شوند.

الف)تمیزدادن:

در مهارت تمیزدادن ،یادگیرنده باید بتواند یک محرک را از بین چند محرک شناسایی کند و به آن پاسخ بدهد؛ مثلاً زمانی که چند شکل هندسی چوبی به فراگیر می­دهیم و از او می‌خواهیم مستطیل را از بین آن‌ها انتخاب کند.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

ب)مفهوم عینی:

اول می­‌گوییم مفهوم چیست؟ هر مفهوم معرف طبقه ­ای ازمحرک­‌ها است که دارای ویژگی‌های مشترکی هستند. مثلاً مربع یک مفهوم است چون تمام مربع ها دارای ویژگی‌های مشترکی مثل: شکل بسته، چهارضلعی، اضلاع مساوی و زاویه‌های قائمه هستند.

 مفهوم عینی، مفهومی است که دارای خصوصیت‌های عینی و قابل‌ مشاهده‌باشد. درمهارت مفهوم عینی،یادگیرنده باید مفهوم عینی را درک کند و از آن در جای مناسب استفاده کند. مثلاً صندلی یک مفهوم عینی است که دارای ویژگی‌های عینی مثل داشتن پایه، محل نشستن و تکیه‌گاه است.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

ج)مفهوم تعریف‌شده:

این مفاهیم دارای خصوصیت‌های عینی نیستند و با استفاده از تعریفی که برای آن‌ها ارائه می‌شود ،قابل‌ شناسایی می‌شوند. در مهارت مفهوم تعریف‌شده، یادگیرنده باید مفهوم تعریف‌شده را درک کند و از آن در جای مناسبی استفاده کند. مثل مفهوم دانشجو که تعریف آن می‌شود: کسی که دردانشگاه تحصیل می‌کند.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

 د)قاعده:

هر قاعده رابطۀ بین چند مفهوم را نشان می­ دهد. در این مهارت، یادگیرنده باید مفهوم قواعد را درک کند و از آن در جای مناسب خودش استفاده کند؛ مثلاً" قاعدۀ آب در 100 درجه سانتی­گراد می­‌جوشد.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

ه)قاعده سطح بالا:

زمانی که چند قاعدۀ ساده باهم ترکیب می­‌شوند ، یک قاعدۀ سطح بالاراتشکیل می‌دهند. در این مهارت یادگیرنده باید قواعد سطح بالا را درک کند و از این قواعد در حل‌مسائل استفاده کند. مثل فرمول­‌های دریافتی که ترکیبی از چند قاعده است.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

راهبردهای شناختی:

راهبر شناختی

راهبردهای شناختی چیست؟ قابلیت­‌هایی هستند که یادگیری فرد را اداره می‌­کنند و به یادگیرندگان کمک می‌­کنند تا مطالب را بهتر بی‌آموزند و بهتر به یاد بیاورند. مثلاً استفاده از یک تصویر ذهنی برای یادگیری معنی یک کلمه انگلیسی یا استفاده از یک روش مطالعه ابتکاری برای مطالعه درس‌های حفظی.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

اطلاعات کلامی:

اطلاعات کلامی

دانشی که فراگیر قادر به بیان آن است. اطلاعاتی است که یادگیرنده در حافظۀ خودش نگه می‌دارد و هنگامی‌که نیاز دارد آن‌ها را یادآوری می­‌کند. مثلاً اسامی شهرها، اعداد، روزهای هفته و...

1- یادگیری کلمات:

نام دیگر یادگیری کلامی، یادگیری برچسب‌ها و نام‌­ها می‌­باشد. یادگیری نام اشیا و کلمات است؛ مثلاً زمانی که فراگیر نام کامپیوتر را یاد می‌گیرد.

2-یادگیری حقایق:

حقیقت رابطۀ بین دو شیء یا دو رویداد را بیان می‌­کند؛ مثلاً وقتی می‌گوییم پایتخت کشور ایران، تهران است.

3.یادگیری معنادار:

این یادگیری به معنای برقرار کردن ارتباط بین اجزای مختلف اطلاعات کلامی و ارتباط دادن آن با ساخت­ شناختی است. یادگیرنده اطلاعات را فقط حفظ نمی‌­کند بلکه به‌صورت معنادار یاد می‌گیرد؛ مثلاً وقتی فراگیر قالب شعری قطعه را یاد می‌گیرد و آن را با اطلاعاتی که از قبل در مورد قالب‌های شعری داشته است پیوند می‌زند. مثلاً از قبل قالب‌های غزل و قصیده را آموخته و حالا قالب قطعه را با آن دو قالب مقایسه می­‌کند و این قالب را هم به مجموعه یادگیری‌­های خودش اضافه می‌کند.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

مهارت‌های حرکتی:

مهارت‌های حرکتی اعمالی هستند که مستلزم هماهنگی حرکات بدن و سیستم شناختی و عصبی فرد است. مثل شنا کردن و حرکات رزمی، برش پارچه و ...

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

نگرش‌ها:

تمایلات و احساسات عاطفی هستند که افراد نسبت به پدیده‌­ها دارند. نگرش‌ها در واقع علت اصلی انتخاب‌های ما هستند و باعث می­‌شوند که ما چیزی را به چیز دیگری ترجیح بدهیم. مثلاً زمانی که فرد برای اوقات فراغت خودش از بین فعالیت‌های ورزش، مطالعه، تماشای تلویزیون و بازی با موبایل یکی را (مثلاً تماشای تلویزیون) را انتخاب می‌­کند، علت این انتخاب نگرش است.

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

هر هدف عملکرد شامل پنج مرحله است:

1-موقعیت و شرایط

2- فعل قابلیت آموخته شده

3- محتوا یا مفعول عملکرد

4- قسمت قابل‌مشاهده (رفتار، فعل رفتاری)

5- معیار و ابزار و محدودیت

چند نکته

1-در همۀ هدف‌های عملکردی نیازی نیست هر ۵ مؤلفه را داشته باشد ولی هر چه مؤلفه‌های به­ کار رفته‌شده بیشتر باشد آن هدف روشن­‌تر است.

2-مهم‌ترین مؤلفه هدف ، فعل قابلیت آموخته شده و مفعول است؛ یعنی می ­توانیم هدف عملکردی قبلی را به‌صورت زیر خلاصه کرد: فراگیر با ساختن یک جدول پایگاه داده­ها را نشان دهد.

3-در بعضی از مواقع در شروع هدف‌های عملکردی چنین جملاتی می‌نویسند:فراگیر قادر باشد پس از پایان دورۀ آموزشی... یا فراگیر قادر باشد پس از خواندن فصل ... این شکل نوشتن هدف‌های رفتاری غلط است. چون اجرای عمل (اجرای هدف) مورد انتظار مستقل از آموزش است و اگر فراگیر بتواند عمل مورد انتظار را نشان بدهد دلیل بر این است که قبلاً آن‌ها را آموخته است.

4-ساختن یک عدد شامل ۵مؤلفه­ از جمله تکالیف حل مسئله است. اولین نکته برای نوشتن و ساختن یک هدف رفتاری این است که بدانیم این هدف آموزش و پدید آمده ، چه شکلی از دست آورده‌ای یادگیری را در نظر دارد.

سؤال:

چرا نوشتن اهداف عملکردی به‌صورتی که دو فعل متفاوت (یکی قابلیت­‌ها را تعریف کند و دیگری عمل قابل مشاهده را تعریف کند)، نسبت به اهداف عملکردی که فقط فعل قابل مشاهده را در خود دارد بهتر است ؟

نوشتن هدف‌های رفتاری ۵مؤلفه­‌ای

برای نوشتن اهداف رفتاری از نگاه گانیه باید متناسب با هر قابلیت ، یک فعل دارای قابلیت مناسب انتخاب کنیم. این افعال در جدول زیر آورده شده است.

افعال هم‌گونه برای توصیف قابلیت‌های آدمی، با نمونه‌هایی از جملات:

تقسیمبندی-حوزههای-یادگیری-گانیه;

دیدگاه شما چیست؟