موسسه عصر دانش و حافظه - تخصص در آموزش، یاددهی، یادگیری

0
سبد خرید شما خالی است

مهارت تفکر خلاق و اهمیت آن در زندگی هر فرد

 از آنجایی که مهارت‌های زندگی طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی به 10 مهارت اصلی تقسیم می‌شود، معرفی کامل و ساده این مهارت‌های زندگی باعث می‌شود به راحتی آن‌ها را بشناسیم و درک کنیم. ما در موسسه عصر دانش و حافظه سعی کرده‌ایم در این مقاله مهارت تفکر خلاق را به صورت جامع ، کامل و کاربردی تعریف کرده و توضیح دهیم:

مهارت تفکر خلاق

شاید مهم‌ترین و بنیادی‌ترین جایگاهی که برای آموزش مهارت­‌های زندگی وجود دارد، مدارس، دانشگاه‌­ها و به‌طورکلی محیط­­‌های آموزشی باشد. ما نیز برای پیشگیری از مشکلات بنیادی در جامعه که می­تواند ناشی از عدم تسلط افراد به مهارت­‌های زندگی باشد، معتقدیم تحصیلات باید آموزش دروس و تحصیل علم در قالب همین مهارت‌­ها به افراد آموزش داده شوند و افراد حتی برای مطالعه نیز باید از همین مهارت‌­ها استفاده کنند. 

در ادامه،مهارت تفکر خلاق را مطرح کرده و ویژگی­‌ها، مؤلفه­‌ها، عوامل و روش­‌های کسب این مهارت به‌ تفصیل آورده­ می­‌شود.

مهارت-تفکر-خلاق

خلاقیت چیست

خلاقیت چیست

خلاقیت یعنی دیدن مسائل از زاویه‌ای دیگر که تابه‌حال ندیده‌ایم و همچنین توانایی به وجود آوردن یک موضوع بدیع و نو، به حدی که بی‌نظیر باشد.

همۀ افراد دارای تفکر خلاق هستند، با این تفاوت که در برخی بیشتر و در برخی کمتر؛ در تفکر خلاق فرد قادراست مسائل را ورای راه‌حل‌های تجربه‌شده خود، دریابد و بتواند مسائل را حل کرده و تصمیم‌گیری مناسب انجام دهد. تفکر خلاق باعث یافتن جواب‌های متعدد برای یک سؤال، توسعۀ مهارت‌های جدید، حس منحصربه‌فرد بودن، افزایش رضایت درونی و توان فکری می شود؛ به‌عبارت‌دیگر، خلاقیت یعنی توانایی فرد برای تولید ایده‌های نو و جدید.

تفکر

تفکر

تفکر عامل یا ابزاری برای بررسی و تحلیل موضوعات و اتفاقات پیرامون هر فرد است که با کمک آن می‌تواند موضوعات و اتفاقات اطراف خود را درک کند و با توجه به آن تصمیم درست و سودمند اتخاذ کند.

 انواع تفکر

می‌توان انواع تفکر را در دو نوع همگرا و واگرا تقسیم‌بندی کرد:

در تفکر همگرا، فرد با استفاده از دانش و قوانین منطقی تلاش می‌کند از بین راه‌حل‌های ممکن، بهترین و مناسب‌ترین راه را انتخاب نماید.

اما در تفکر واگرا، فرد تلاش می‌کند با بررسی راه‌حل‌های گوناگون و حتی ابداع راه‌حل‌های جدید، موضوع را از ابعاد مختلف در نظر بگیرد، در این روش افکار فرد در جهات متعدد و متنوع سیر می‌کند. لذا تفکر خلاق نوعی تفکر واگرا است، یعنی پدیده‌ها، امور و افکار از زوایای مختلف موردبررسی قرار می‌گیرد.

به نظر می‌رسد می‌توان تفکرخلاق را به چهار جزء زیر تقسیم‌بندی کرد:

1-    سیالی

2-     ابتکار

3-     تخیل

4-     انعطاف‌پذیری

1- سیالی:

سیالی، توانایی ارائه پاسخ‌های متعدد به یک موقعیت معین و تولید ایده‌های فراوان است. یکی از دلایل خلاقیت کودکان، سیال بودن ذهن آن‌هاست و همۀ افراد می‌توانند با تمرین، سیالیت ذهن خود را افزایش دهند.

2- ابتکار: 

ابتکار، توانایی خلق ایده‌های بدیع و غیرمعمول، توجه به روابط ضعیف و دور از ذهن پدیده‌ها و یافتن ارتباط بین موضوعات ظاهراً بی‌ربط است. مبنای تمام خلاقیت‌های تأثیرگذار، یافتن ارتباط بین موضوعات بی‌ربط می‌باشد.

3- تخیل (بسط دادن):

تخیل یعنی: توانایی تصویرسازی ذهنی پدیده‌ها، اشیاء، روابط ایده‌ها، عقاید و...از تصاویری که قبلاً تجربه یا دیده‌شده‌اند و یا هرگز تجربه یا دیده نشده‌اند. با تخیل می‌توان مرزهای فکری را شکست و صور مختلف خیال را به تصویر کشید.

4- انعطاف‌پذیری:

انعطاف‌پذیری یعنی: ارزیابی یک موضوع از جوانب و زوایای مختلف که دریافتن راه‌حل‌های مختلف به ما کمک می‌کند؛ اگر در شرایطی قرار بگیریم که روش‌های موجود کارآمد نباشد، با انعطاف‌پذیری می‌توان موقعیت را از جوانب و زوایای مختلف ارزیابی کرده و با روش‌های جدید و مؤثر بر مشکل غلبه کنیم.

مهارت-تفکر-خلاق

موانع خلاقیت

موانع خلاقیت

هر فردی باید بتواند موانع رشد خلاقیت خود را شناخته و بررسی نماید. این موانع می‌توانند درونی یا بیرونی باشند و با توجه به ویژگی‌های هر یک، می‌بایست در جهت رفع آن‌ها اقدام نمائیم.

الف) عوامل بیرونی مانع خلاقیت:

عوامل بیرونی، مانند سبک آموزشی انعطاف‌ناپذیر، آداب‌ورسوم خشک و متعصبانه، تمسخر ایده‌های نو و جدید، فشارهای اجتماعی، مقاومت گروه‌ها در برابر تغییر، جمع‌گرایی افراطی و...اجازۀ رشد و تفکر خلاق را از ما می‌گیرند و مانع تفکر چندوجهی و انعطاف‌پذیر می‌شوند.

ب) عوامل درونی مانع خلاقیت:

عوامل درونی، مانند باورهای نادرست، عزت‌نفس پائین، چهارچوب‌های غلط ذهنی، عدم انعطاف‌پذیری، اعتمادبه‌نفس پائین، بی‌انگیزگی، ترس از شکست و اجتناب از تجربه‌های نو و جدید مانع تفکر خلاق در فرد می‌شود.

 به یاد داشته باشیم که استفاده از راهبرد قبلی و نگاه نکردن به مسئله از زوایای مختلف و تمایل به اندیشیدن به یک موضوع برحسب کارکرد آشنای آن، مانع خلاقیت شده و ذهن نمی‌تواند به راه‌حل‌های بدیع و جدید دست یابد.

راه‌های دستیابی به تفکر خلاق

راه های دستیبابی به تفکر خلاق

1- بارش فکری:

دربارش فکری، تمامی نظرات و ایده‌ها و راه‌حل‌هایی که در مورد یک موضوع خاص بدون در نظر گرفتن قابل‌اجرا بودن یا نبودن آن‌ها به ذهن می‌رسد و بیان می‌شود؛ در این روش ایده‌ها بدون هیچ قضاوت و ارزش‌گذاری و با در نظر گرفتن شرایط فردی و اجتماعی بیان می‌شوند. در این روش ذهن را کاملاً رها می‌کنیم.

2- ارتباط اجباری:

این روش نوعی ارتباط اجباری بین دو شیء و یا دو فکر که هیچ ارتباطی با هم ندارند است . با مربوط ساختن این دو شیء یک شیء یا مفهوم تازه‌ای به وجود می­آید که زمینه‌ای برای ایجاد تفکر خلاق است.

3- بدیعه پردازی:

این شیوه زمانی که راه‌حل‌های قدیمی برای انجام کاری مناسب نباشد، مطرح می‌شود. در این روش فرد تلاش می‌کند تا با دید تازه­ ای به موضوعات قبلی، نگاه کند و به‌این‌ترتیب از شباهت امور مانند مقایسه یک مفهوم با مفهوم دیگر، مطالب ناآشنا را به یکدیگر ربط داده و مفهوم جدیدی به وجود آورد.

4- درهم شکستن مفروضات:

چیزهایی که می‌­دانیم و دیده‌ایم، بزرگ‌ترین مانع خلاقیت ما هستند نه چیزهایی که نمی­دانیم. این مشکل در پیش‌فرض‌های ما قرارداد و ما را به‌صورت غیرارادی هدایت می­‌کند؛ به‌عبارت‌دیگر اینکه پیش‌فرض‌ها را ثابت نگه می‌­د­اریم و به‌مرور به یک قانون غیرقابل تغییر تبدیل می­‌کنیم، یکی از بزرگ‌ترین موانع خلاقیت ما است. افراد خلاق این قوانین را شکسته و ایده‌های نو تولید می‌کنند.

5- قانون اسکمپر (تکنیک اسکمپر):

در این روش فهرستی از سؤالات مختلف تهیه می­‌شود تا موجب برانگیختگی قدرت تفکر و تصور افراد شود. سؤال‌­ها به شکلی تنظیم می­‌شود که ایده برانگیز باشد.

با توجه به آنچه گفته شد می­‌توان نتیجه گرفت:

مهارت-تفکر-خلاق

دیدگاه شما چیست؟